Türkiye’de En Çok Hangi Dil Konuşuluyor? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir İnceleme
Giriş: Diller, Kimlikler ve Toplumsal Yapılar
İstanbul’un kalabalık sokaklarında yürürken, karşılaştığım her insan farklı bir dünyayı taşıyor. İş yerinde, kafelerde, toplu taşımalarda, kısacası her köşe başında, duyduğum sesler, insanların kullandığı diller, bana Türkiye’nin zengin çeşitliliğini hatırlatıyor. Türkiye’de en çok hangi dil konuşuluyor sorusu, aslında sadece dilsel bir mesele değil; aynı zamanda toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi derinlemesine incelenmesi gereken kavramları da içeriyor. Bu yazıda, sokakta gördüğüm manzaralardan yola çıkarak, bu dili ve kimlikleri nasıl deneyimlediğimi anlatmaya çalışacağım.
—
Türkçe: Ana Dil ve Toplumsal Yapının Temeli
Türkiye’de en çok konuşulan dil kuşkusuz Türkçe. İstanbul’un kalabalık meydanlarında, bir kafede otururken ya da bir metroda yol alırken duyduğum en yaygın ses hep Türkçe. Türkçe, sadece bir iletişim aracı olmanın ötesinde, toplumun temel dilidir; eğitimden, hükümetin işleyişine kadar her şey bu dilin üzerinden şekillenir. Türkçe’nin baskın olması, toplumsal cinsiyet ve sosyal adalet bağlamında da önemli bir rol oynuyor. Çoğunlukla, Türkçe’nin dominant olması, toplumda bazı grupların daha az görünür olmasına yol açabiliyor. Özellikle farklı etnik kökenlerden gelen insanların, kendi dillerini konuşurken maruz kaldıkları dışlanma ve ayrımcılık, toplumsal yapının zorluklarından biri olarak karşımıza çıkıyor.
Kendi deneyimlerimden örnek vermem gerekirse, iş yerinde bazen başka diller konuşan insanları duyuyorum. Bir gün, arkadaşımın yakınlarıyla yaptığı bir konuşmayı dinlerken, birinin Kürtçe, diğerinin ise Arapça konuştuğunu fark ettim. İki farklı dil, iki farklı kimlik… Ve her birinin toplumsal hayattaki konumları, bazen dilin ötesinde çok daha karmaşık bir yapıya bürünüyor. Türkçe konuşmak, bir tür “toplumsal geçerlilik” gibi kabul ediliyor ve bu durum, bazı gruplar için sosyal hiyerarşiyi daha belirgin hale getiriyor.
—
Türkçe’nin Yanında Diğer Diller: Çeşitlilik ve Sosyal Adalet
Türkiye’nin çok dilli yapısına bakıldığında, Türkçe dışında konuşulan diğer diller de önemli bir yer tutuyor. Kürtçe, Arapça, Zazaca gibi diller, özellikle güneydoğu ve doğu illerinde sıklıkla duyduğumuz diller arasında yer alıyor. İstanbul’a gelen göçmen nüfusuyla birlikte, son yıllarda Arapça da giderek daha fazla duyulmaya başlandı. Bu dillerin, yerel halk tarafından algılanışı farklı olabiliyor. Bazen bu diller, şehre gelen göçmenlerle ilişkilendirilerek, dışlanmanın bir aracı haline gelebiliyor. Sokakta Arapça konuşan iki kişinin yanından geçerken, özellikle kalabalık yerlerde biraz daha çekinerek yürüdüğümü hissediyorum. Çünkü insanlar, bazen bu dilleri yabancı ve tehdit edici olarak algılayabiliyor.
Ancak, bu çok dilliliğin bir yansıması olarak, Türkçe dışındaki dillerin de giderek daha fazla görünür hale gelmesi gerektiğini düşünüyorum. Çünkü dil, sadece bir iletişim aracı değil; kimliğin, kültürün ve varoluşun da bir parçasıdır. Çeşitliliği benimsemek, toplumsal cinsiyet ve sosyal adalet açısından, her bireyin kendini ifade etme hakkını güvence altına almanın bir yolu olmalı.
—
Toplumsal Cinsiyet ve Dil: Kadınların Sesinin Duyulmadığı Yerler
İstanbul’da, sabahları işe giderken metroda sıkça karşılaştığım bir manzara vardır: Kadınlar ve erkekler farklı şekilde konuşur. Erkekler seslerini daha rahat çıkarır, sohbetler daha canlıdır. Kadınlar ise daha sessiz, daha az görünürdür. Birçok kadının sesini duymazken, sadece erkeklerin konuşmalarını işitmek, toplumun hala kadınları bazı sosyal alanlarda görünmez kılan bir yapıya sahip olduğunu düşündürüyor bana. Özellikle toplu taşımada, kadınların daha fazla yer kaplayarak seslerini duyurduğu çok nadir bir durumdur. Kendi deneyimlerimde, genellikle kadınlar kendi küçük dünyalarında, daha az görünür bir şekilde iletişim kurar, iş hayatında da aynı şekilde…
Bu da dilin nasıl toplumsal bir araç haline geldiğini gösteriyor. Çünkü dil, sadece iletişimin bir aracı değil; aynı zamanda güç dinamiklerini de barındırır. Kadınların, özellikle de düşük gelirli, kırsal kökenli kadınların, kendi dillerini ve kimliklerini ifade etme biçimleri toplumda genellikle görmezden gelinir. Oysa bu diller, sadece iletişim değil, kimlikleri savunma ve kendilerini ifade etme aracıdır.
—
Sonuç: Dilin Toplumsal Rolü ve Gelecekteki Dönüşüm
Türkiye’de en çok konuşulan dil Türkçe olsa da, ülke genelindeki dilsel çeşitlilik, sosyal yapıyı ve toplumsal eşitsizliği doğrudan etkileyen bir faktördür. Dil, sadece bir iletişim aracı olmaktan çıkar; aynı zamanda kimlik, aidiyet ve toplumsal hiyerarşiyle yakından ilişkilidir. Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açılarından bakıldığında, dilin gücü daha da belirginleşir. İstanbul gibi büyük şehirlerde, farklı dillerin birbirine karıştığı sokaklarda, dillerin ötesinde kimliklerin, hakların ve eşitlik mücadelesinin de yankılarını duymak mümkün.
Gördüğüm manzaralar, duyduğum sesler, sadece dilin değil, toplumun çeşitliliği ve eşitsizliklerinin de bir yansımasıdır. Bu çeşitliliği kabul etmek, dilsel hakları savunmak, her bireyin kendi dilinde kendini ifade edebilmesini sağlamak, ancak toplumsal adaletin sağlanacağı bir dünyada mümkün olacaktır.